Bezpłatna informacja telefoniczna
Bezpłatna informacja telefoniczna
00 800 67891011












2011-08-23

Konferencja w Muzeum Powstania Warszawskiego to wyraz potępienia przez Unię Europejską zbrodni przeciwko ludzkości popełnionych przez reżimy totalitarne oraz znak poszanowania dla ofiar tych zbrodni. Marszałek Senatu Bogdan Borusewicz dziękował organizatorom – Ministerstwu Sprawiedliwości i Instytutowi Pamięci Narodowej – za możliwość spotkania i przypomnienie totalitaryzmów, które odcisnęły tak tragiczne piętno na historii Europy. Zwrócił uwagę, że pamięć społeczna jest zawodna i dlatego politycy, naukowcy i politolodzy powinni ją podtrzymywać.

Minister sprawiedliwości Krzysztof Kwiatkowski podziękował za przybycie na uroczystość do Muzeum Powstania Warszawskiego swym europejskim odpowiednikom oraz m.in. premierom Węgier i Łotwy. Przypomniał, że Polska w sposób szczególny doświadczyła faszyzmu i komunizmu oraz wyraził zadowolenie, że pierwszy Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych obchodzony jest w symbolicznym miejscu, jakim jest Warszawa i samo muzeum. Obecny na uroczystości prezes Instytutu Pamięci Narodowej Łukasz Kamiński podkreślał z kolei, że obchodzone dziś święto zyskuje wymiar europejski.

W przesłaniu do uczestników konferencji wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej Viviane Reding mówiła o wspólnej odpowiedzialności. – Pamięć o przeszłości stanowi element wspólnego dziedzictwa zjednoczonej Europy. Naszą powinnością jest złożyć ofiarom tych zbrodni i członkom ich rodzin wyrazy współczucia za doznane cierpienia – zaznaczyła komisarz Reding dodając, że należy nieustannie wyciągać lekcję z przeszłości. – Podtrzymywanie pamięci o minionych okrucieństwach wszystkich reżimów totalitarnych to sposób na szerzenie wiedzy o naszych europejskich prawach podstawowych, w szczególności wśród młodszych obywateli i przyszłych pokoleń. Stawianie czoła tym bestialskim zbrodniom oraz upamiętnianie tych, którzy padli ich ofiarą, musi być zbiorowym wysiłkiem, który każdy w Unii Europejskiej podejmuje i popiera.

Viviane Reding zwróciła uwagę na konieczność pogłębiania wiedzy na temat tragicznych doświadczeń innych narodów – zwłaszcza z okresu, kiedy różne części Europy były od siebie oddzielone, a "pamięć o zbrodniach powinna być źródłem pojednania i jedności". Wiceprzewodnicząca KE zapewniała, że Komisja będzie wspierać, m.in. poprzez programy finansowe, wszelkie wysiłki mające na celu upamiętnianie, edukowanie i podnoszenie świadomości na temat tamtych bolesnych czasów. – Unia Europejska jest przykładem procesu pojednania opierającego się na poszanowaniu praw podstawowych. Pielęgnowanie pamięci to nasza wspólna powinność. To wyraz hołdu i szacunku złożonego wszystkim ofiarom reżimów totalitarnych, które spustoszyły Europę. To także sposób, by zapobiec powtórzeniu się tragicznych wydarzeń w przyszłości i uniknąć podziałów wśród narodów Europy.

W konferencji wzięli również udział przedstawiciele europejskich instytutów pamięci narodowej. Komisję Europejską reprezentowała Ewa Synowiec – dyrektor Przedstawicielstwa KE w Polsce.

Zwieńczeniem spotkania w Muzeum Powstania Warszawskiego jest podpisanie Deklaracji Warszawskiej. Deklaracja stanowi, iż zbrodnie reżimów totalitarnych w Europie, bez względu na ich rodzaj i ideologię, powinny być uznane i potępione. Sygnatariusze deklarują determinację w podtrzymywaniu pamięci o zbrodniach popełnionych przez reżimy totalitarne oraz zapewniają, że ich sprawcy zostaną postawieni przed wymiarem sprawiedliwości. Deklaracja jest także wezwaniem do europejskiej sieci punktów kontaktowych ds. osób odpowiedzialnych za ludobójstwo, zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne do rozwiązania kwestii zbrodni popełnionych przez reżimy totalitarne. Wzywa również do utworzenia Platformy Europejskiej Pamięci i Sumienia, do wsparcia organizacji działających na rzecz badań i gromadzenia dokumentacji związanej ze zbrodniami oraz do wsparcia ofiar reżimów.

Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych

28 listopada 2008 r. Rada Unii Europejskiej przyjęła decyzję ramową w sprawie zwalczania niektórych form i przejawów rasizmu i ksenofobii środkami prawa karnego. Decyzja nie obejmuje czynów popełnianych z pobudek ideologicznych, w tym zbrodni komunistycznych. Jednak, w drodze kompromisu, Rada UE dołączyła do decyzji ramowej deklarację, potępiającą przestępstwa popełnione przez systemy totalitarne i wzywającą Komisję, aby w terminie 2 lat od daty wejścia w życie decyzji ramowej przedstawiła informację ws. potrzeby przyjęcia dodatkowego aktu prawnego, odnoszącego się m. in. do zbrodni komunistycznych.

W tym kontekście, zarówno na szczeblu krajowym, jak i na poziomie UE, podjęto następnie szereg działań, które umożliwiłyby ocenę zbrodni totalitarnych i upamiętnienie ich ofiar. Wśród podjętych inicjatyw należy wymienić:

  • deklarację Parlamentu Europejskiego w sprawie ogłoszenia dnia 23 sierpnia (dzień podpisania paktu Ribbentrop – Mołotow) Europejskim Dniem Pamięci Ofiar Stalinizmu i Nazizmu, którego celem będzie upamiętnienie ofiar masowych deportacji i eksterminacji, a jednocześnie ściślejsze zakorzenienie demokracji oraz wzmocnienie pokoju i stabilizacji – wrzesień 2008 r.;
  • rezolucję Parlamentu Europejskiego o europejskim sumieniu i totalitaryzmie. W rezolucji PE m.in. potępia zbrodnie przeciwko ludzkości popełnione przez reżimy totalitarne i autorytarne, wyraża poszanowanie dla ofiar tych zbrodni, a także żal, że dostęp do dokumentów archiwalnych z tego okresu jest wciąż ograniczony. Wzywa również Komisję Europejską i państwa członkowskie do podejmowania działań edukacyjnych, a także do ustanowienia Platformy Pamięci Europejskiej i Sumienia (Platform of European Memory and Consciene) – kwiecień 2009 r.
  • raport Komisji Europejskiej „Pamięć o zbrodniach popełnionych przez reżimy totalitarne w Europie” - grudzień 2010 r.

W trakcie Rady w Luksemburgu 10 czerwca 2011 r. Ministrowie Sprawiedliwości UE przyjęli konkluzje w sprawie upamiętnienia ofiar zbrodni popełnionych przez reżimy totalitarne. W konkluzjach zwrócono się do państw członkowskich m.in. o rozważenie sposobu upamiętnienia dnia 23 sierpnia, o podjęcie bądź też wsparcie inicjatyw edukacyjnych i informacyjnych skierowanych do społeczeństwa, dotyczących reżimów totalitarnych. W konkluzjach ministrowie zachęcają także do wykorzystania istniejących programów unijnych do ustanowienia Platformy Pamięci Europejskiej i Sumienia.

 CTT